Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi Oʻzbekiston Markaziy bankiga kreditlar boʻyicha toʻlovlarni hisoblash mexanizmini oʻzgartirishni taklif qildi. Spot.uz yozishicha, idora qarzlarni muddatidan oldin soʻndirish shartlarini qonunchilikda mustahkamlashni talab qilmoqda.
Muammo nimada
Hozirda kredit boʻyicha oylik toʻlovdan koʻproq summa kiritgan qarz oluvchilar ortiqcha mablagʻ asosiy qarzni soʻndirishga yoʻnaltirilmasligi muammosiga duch kelishmoqda. Pullar bankning tranzit hisobvaraqlarida qolib ketadi. Natijada foiz hisoblash bazasi kamaymaydi va mijoz ortiqcha toʻlashda davom etadi.
Qoʻmita bunday amaliyotni «Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi qonunning toʻgʻridan-toʻgʻri buzilishi deb baholamoqda.
Bu kimga taalluqli
Spot.uz ma’lumotlariga koʻra, «Oʻzsanoatqurilishbank» va Hamkorbank kredit shartnomalarida ortiqcha toʻlovlarni asosiy qarzni soʻndirishga yoʻnaltirish majburiyati toʻgʻridan-toʻgʻri yozib qoʻyilgan. Biroq amalda bu shartlar bajarilmayapti: banklar mobil ilovalar orqali toʻlashda jarayonlarni boshqarishdagi muammolarni roʻkach qilishmoqda.
Shu bilan birga, Qoʻmita tashabbusini tasdiqlovchi UzNews.uz nashri aniq banklar nomini keltirmay, faqat «ayrim tijorat banklari» ustidan qilingan shikoyatlarni eslatib oʻtadi.
Qoʻmita bank dasturiy ta’minotidagi nosozliklar qarz oluvchining majburiyatlari oshishiga olib kelmasligi kerakligini ta’kidlamoqda.
Nimalarni oʻzgartirish taklif qilinmoqda
Idora Markaziy bankka ikkita tashabbus yubordi:
- Ortiqcha toʻlovlarni yoʻnaltirishni tartibga soluvchi Banklar faoliyatiga qoʻyiladigan eng kam talablar toʻgʻrisidagi nizomning 37-bandini mijozlar foydasiga qayta koʻrib chiqish.
- Kreditlarni muddatidan oldin soʻndirish mexanizmini «Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida»gi qonun darajasida mustahkamlash.
Qoʻmita xorijiy tajribani moʻljal sifatida keltiradi: AQSh banklarining mobil ilovalaridagi «Principal Only» opsiyasi, Yevropa Ittifoqida foizlarni kamaytirish huquqi, shuningdek, Qozogʻiston va Rossiyada jarimalarsiz muddatidan oldin soʻndirish amaliyoti.
Bank bozori regulyatori boʻlgan Oʻzbekiston Markaziy banki bu taklifga hozircha ochiq javob bermadi.
Qoʻmita pozitsiyasiga koʻra, banklar mobil ilovalardagi texnik toʻsiqlarni bartaraf etishlari shart, chunki ular tufayli mijozlar toʻlovlar grafigidan oldinroq yurganda foizlarni tejash imkoniyatidan mahrum boʻlmoqdalar.
