Qozogʻiston Moliya bozorini tartibga solish va rivojlantirish agentligi (ARRFR) banklarning jinoiy daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish (JDL/TMM) sohasidagi ichki nazorat qoidalariga oʻzgartirish kirituvchi qarorni eʼlon qildi. Hujjat masofaviy xizmat koʻrsatishda biometrik tekshiruvga qatʼiy talablarni joriy etadi va mijozlar xavfini baholash yondashuvini oʻzgartiradi.
ARRFR Boshqaruvining 2026-yil 7-sentabrdagi 126-sonli qarori 18-sentabr kuni davlat organlarining yagona portalida eʼlon qilindi. Hujjatning 5-bandiga koʻra, yangi talablar uning birinchi rasmiy eʼlon qilingan kunidan keyin 10 kalendar kun oʻtgach kuchga kiradi.
Chet elliklar va raqamli koʻchmanchilar uchun xavf profili
Asosiy oʻzgarishlardan biri banklarda xavflarni boshqarish tizimlarini tartibga soluvchi 86-sonli qarorga taalluqlidir. Regulyator 111-bandning ikkinchi qismi 4) kichik bandini chiqarib tashladi.
Eʼlon qilingan hujjat kartochkasida chiqarib tashlanayotgan kichik bandning soʻzma-soʻz matni keltirilmaganligi sababli, oldingi cheklovlarning aniq ifodasi meʼyoriy hujjatlar arxivi bilan alohida solishtirishni talab qiladi. Biroq, tartibga solish tuzatishlari kontekstidan kelib chiqqan holda, ilgari bu meʼyor banklarga maʼlum toifadagi mijozlarga, jumladan, norezident chet elliklarga avtomatik ravishda yuqori xavf darajasini berishni buyurgan.
Endi kuchaytirilgan tekshirish choralari manzilli qoʻllanilishi kerak. Yuqori xavf fuqaroligi asosida avtomatik ravishda emas, balki bank haqiqiy shubhalarni aniqlasa, individual baholash natijalariga koʻra beriladi.
Qoidalarda raqamli koʻchmanchilarga (e-Residency dasturi) xizmat koʻrsatish talablari alohida yozilgan. Bunday mijozlar uchun hisob ochishda bank hujjatlarni sinchkovlik bilan tekshirishi, biometrik identifikatsiyani oʻtkazishi va xavfga asoslangan yondashuvni qoʻllashi shart. Ushbu toifani bank komplayens qoidalariga integratsiya qilish moliya sektori raqamli profillarga tayangan holda xorijiy mutaxassislarga xizmat koʻrsatish uchun qonuniy infratuzilmani tayyorlayotganini anglatadi.
Qatʼiy biometriya va ishonchnomalar ustidan nazorat
Rasmiy xavf mezonlarini yumshatish masofaviy operatsiyalar ustidan nazoratni umumiy kuchaytirish bilan birga kechadi. Regulyator birovning maʼlumotlaridan foydalanish va hisoblarni boshqarishni uchinchi shaxslarga oʻtkazish bilan bogʻliq zaifliklarni yopmoqda.
Ichki nazorat qoidalarining 25-bandi yangi tahririga koʻra, agar bank mijoz bilan ishonchnoma asosida vakil orqali ishbilarmonlik munosabatlarini oʻrnatsa, qoʻshimcha toʻsiq joriy etiladi. Hisob boʻyicha har qanday chiqim yoki kirim operatsiyalarini oʻtkazishdan oldin bank nafaqat uning ishonchli vakilini, balki mijozning oʻzini ham biometrik autentifikatsiyadan oʻtkazishi shart.
Qatʼiy talablar raqamli kanallarga ham taalluqlidir. Masofadan turib hisob ochishda, shuningdek, mijoz mobil bankingga kiradigan abonent raqami yoki qurilmani oʻzgartirganda, banklar endi majburiy biometriya bilan ikki faktorli identifikatsiyani qoʻllashlari shart.
Bunday tekshiruvni oʻtkazish uchun banklar Qozogʻiston Milliy bankining Maʼlumotlarni almashish markazi (MDM) xizmatlaridan foydalanishlari kerak. Yagona davlat shlyuzidan foydalanish jarayonni standartlashtiradi: banklar endi muhim operatsiyalarda faqat oʻzlarining yuzni tanish algoritmlariga tayana olmaydilar.
Bundan tashqari, moliya tashkilotlari mijozlar bilan videokonferensiya seanslari yozuvlarini yoki olingan tasvirlarni ishbilarmonlik munosabatlari toʻxtatilgan kundan boshlab kamida besh yil saqlashlari shart. Bunda regulyator tizimlarni statik fotosuratlar yoki dipfeyklar yordamida soxtalashtirishdan himoya qiluvchi harakatni aniqlash (liveness detection) texnologiyasidan foydalanishni toʻgʻridan-toʻgʻri talab qiladi.
Yangi xavf markerlari
ARRFR shuningdek, noqonuniy faoliyat belgilarining roʻyxatini kengaytirdi, ular aniqlanganda mijozga soʻzsiz JDL/TMM yuqori xavf darajasi beriladi. Yangilangan roʻyxatga zamonaviy moliyaviy tahdidlar bilan bogʻliq operatsiyalar kiritildi.
Endi banklar tranzaksiyalari quyidagilarni koʻrsatadigan mijozlarni yuqori xavf bilan belgilashlari shart:
- firibgarlik va moliyaviy piramidalar yaratishga aloqadorlik;
- giyohvandlik vositalarining noqonuniy aylanmasi;
- Qozogʻiston hududida rasmiy litsenziyaga ega boʻlmagan elektron kazinolar, xorijiy bukmekerlar va totalizatorlar foydasiga toʻlovlar.
Litsenziyasiz qimor maydonchalari foydasiga toʻlovlarni alohida xavf markeriga ajratish banklardan noqonuniy stavkalarni niqoblovchi P2P oʻtkazmalarini aniqroq aniqlash uchun antifrod tizimlarini qayta sozlashni talab qiladi.
Nima uchun bu muhim
Ushbu oʻzgarishlar regulyatorning moliya sektori va toʻlov intizomi ustidan nazoratni kuchaytirish boʻyicha umumiy strategiyasiga mos keladi. Ilgari Finteqstan ARRFR meʼyorlariga rioya etilishini nazorat qilish doirasida mikromoliya kompaniyasini litsenziyadan mahrum qilgani haqida yozgan edi; JDL/TMM qoidalariga kiritilgan joriy tuzatishlar bozor shaffofligi sari yana bir qadamdir, bu safar bank segmentida.
Regulyator nazorat mexanikasini oʻzgartirmoqda: rasmiy belgilar boʻyicha avtomatik toʻsiqlar oʻrniga banklar qatʼiy biometriya orqali nuqtali monitoringga oʻtmoqda.
Norezidentlar uchun yuqori xavf prezumpsiyasidan voz kechish insofli ekspatlarning onbordingini oʻsonlashtirishi mumkin. Shu bilan birga, ishonchnoma asosida ishlash yoki qurilmani oʻzgartirishda davlat tizimlari orqali majburiy biometriya yashirin sxemalarga qarshi kurashishga qaratilgan.