Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev uch yil ichida uy-joy kreditlarini moliyalashtirishda tijorat banklari va Ipotekani qayta moliyalashtirish kompaniyasining ulushini hozirgi 43% dan 60% gacha oshirishni, shu bilan birga davlat byudjetiga tushadigan yukni kamaytirishni topshirdi. Topshiriq 2026-yil 13-noyabr kuni 2027-yilgi byudjet loyihasiga bagʻishlangan yigʻilishda berildi, deb xabar beradi Gazeta.uz.
“Ipoteka bozori iqtisodiy oʻsishimizning asosiy drayverlaridan biriga aylandi. Endi uch yil ichida ushbu bozorda banklar va ipoteka kompaniyasining ulushini hozirgi 43% dan 60% gacha oshirib, byudjet yukini kamaytirish zarur. Agar buni amalga oshirsak, kamida 12 trln soʻm iqtisod qilamiz”, — dedi Mirziyoyev.
Iqtisodiyot vaziri va Markaziy bankka nima topshirildi
Davlat rahbari Iqtisodiyot va moliya vaziri Jamshid Qoʻchqorov hamda Markaziy bank raisi Timur Ishmetovga ipotekani moliyalashtirishning yangi mexanizmlari boʻyicha takliflar kiritishni topshirdi. Muddat — ikki hafta.
“Qoʻchqorov, Ishmetov, ikki hafta ichida ipoteka bozorini moliyalashtirishning yangi mexanizmlarini joriy etish hisobiga kelgusi yilda qaysi manbalardan 25 trln soʻm yoʻnaltirish mumkinligi boʻyicha taklif bering. Bu yil 23 trln edi”, — deb topshiriq berdi prezident.
Agar reja tasdiqlansa, 2027-yil uchun ipotekani moliyalashtirishning umumiy hajmi 2026-yilning tasdiqlangan koʻrsatkichiga nisbatan qariyb 2 trln soʻmga yoki 8,7% ga oʻsadi. Banklar va ipoteka kompaniyasi oʻz ulushini oshirishi kerak boʻlgan mexanizmlarning oʻzi hozircha ishlab chiqilmagan — ularni Qoʻchqorov va Ishmetov taqdim etishi kerak.
Hozir ipoteka qanday moliyalashtirilmoqda
Iqtisodiyot va moliya vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2026-yilning yanvar–sentyabr oylarida ipoteka dasturi doirasida aholiga 20,9 trln soʻmlik kreditlar ajratildi — bu oʻtgan yilning mos davriga nisbatan 39% ga koʻp. Ushbu summaning 12,8 trln soʻmi davlat byudjeti, 6,1 trln soʻmi tijorat banklarining oʻz mablagʻlari va 2 trln soʻmi Ipotekani qayta moliyalashtirish kompaniyasi mablagʻlari hissasiga toʻgʻri keldi.
Ushbu raqamlarga koʻra, toʻqqiz oy davomida moliyalashtirishning qariyb 61% i byudjet, qariyb 39% i esa banklar va ipoteka kompaniyasi hissasiga toʻgʻri kelgan. Yigʻilishda prezident byudjetdan tashqari manbalarning joriy ulushini 43% deb atadi; Gazeta.uz bu oʻn oylik maʼlumotlar boʻlishi mumkinligini taxmin qilmoqda, biroq bu mustaqil ravishda tasdiqlanmagan.
Prezidentning 2026-yil fevral oyidagi farmoni bilan yil davomida ipoteka kreditlash uchun 23 trln soʻm koʻzda tutilgan edi: byudjetdan 12,3 trln, banklarning oʻz mablagʻlari hisobidan 7,7 trln va Ipotekani qayta moliyalashtirish kompaniyasidan 3 trln.
Alohida xarajatlar moddasi — boshlangʻich badal va ipoteka boʻyicha foiz toʻlovlari uchun subsidiyalar: 2026-yil uchun 2,7 trln soʻm koʻzda tutilgan. 1-oktyabr holatiga koʻra, amalda 1,21 trln soʻm toʻlangan, shundan 407,8 mlrd soʻmni 13 722 nafar fuqaro boshlangʻich badalni qoplash uchun olgan.
Bozordagi stavkalar tafovuti
Oʻzbekiston Markaziy banki maʼlumotlariga koʻra, 2026-yil 9-noyabr holatiga banklarning oʻz mablagʻlari va Ipotekani qayta moliyalashtirish kompaniyasi mablagʻlari hisobidan ikkilamchi uy-joy bozorida ajratilayotgan ipoteka kreditlari boʻyicha oʻrtacha stavka yillik 21,7% ni tashkil etdi. 19 ta bank orasida eng past oʻrtacha stavkalar “Asakabank”da — 18,7%, Octobank’da — 19,8% va Orient Finance Bank’da — 20,2% qayd etildi. Eng yuqori stavkalar — Asia Alliance Bank (26%), Apex Bank (25%) va “Ipak Yoʻli” (24,6%) banklarida. Minimal va maksimal stavkalar oʻrtasidagi farq 7,3 foiz bandni tashkil etdi.