Oʻzbekiston Markaziy banki tijorat banklari va toʻlov tashkilotlariga bankomatlar tarmoqlaridagi insidentlarni tahlil qilish boʻyicha koʻrsatmalar xatini yubordi. 15-maydagi hujjatga koʻra, regulyator naqd pul berishdagi nosozliklarni oddiy texnik xatolar emas, balki ustuvor mulkiy masalalar sifatida koʻrib chiqishni talab qilmoqda. Bu haqda Kun.uz nashri xabar bermoqda.
Nima yuz berdi
Regulyator tizimli muammoni qayd etdi: bankomatlarda nosozliklar yuz berganda, banklar va toʻlov tashkilotlari koʻpincha javobgarlikni bir-birining zimmasiga yuklaydi. Natijada mijoz oʻz pullarining holatini aniqlash uchun vaqt sarflaydi.
MB xatida endilikda ustuvor murojaatlar maqomini oladigan aniq ssenariylar sanab oʻtilgan. Ularga naqd pul bermasdan mablagʻlarni yechib olish, qurilma tomonidan kartani ushlab qolish, pullarni katta kechikish bilan qaytarish va muvaffaqiyatsiz operatsiya uchun komissiya yechib olish kiradi.
Banklar qanday harakat qilishi kerak
Hujjat ichki jarayonlarni oʻzgartirish boʻyicha qator koʻrsatmalar va tavsiyalarni oʻz ichiga oladi. Xatga koʻra, agar texnik nosozlikni ichki ma’lumotlar — operatsiyalar jurnallari, videoyozuvlar yoki inkassatsiya dalolatnomalari bilan tasdiqlash mumkin boʻlsa, bank mijozni ofisga qayta chaqirmasligi kerak.
Mijozga murojaat raqami va uni koʻrib chiqishning aniq muddati taqdim etilishi shart. Bunda bajarilmagan operatsiya uchun komissiya asosiy summa bilan bir vaqtda yoki avtomatik ravishda qaytarilishi kerak.
Yana bir talab xabardor qilishga taalluqli. Regulyatorning ta’kidlashicha, mijoz murojaat qilish kanalidan — koll-markaz, mobil ilova yoki bank boʻlimidan qat’i nazar, muammo holati haqida bir xil va tushunarli javoblarni olishi kerak.
MB infratuzilmaning texnik tomoniga ham e’tibor qaratdi. Banklarga uskunalar sozligini kuzatib borish, uzluksiz elektr ta’minotini ta’minlash va eskirgan qurilmalarni almashtirish tavsiya etildi. Ochiq maydonlardagi bankomatlarga va eng koʻp shikoyat tushadigan apparatlarga alohida e’tibor qaratish buyurilgan.
Bu nima uchun muhim
Bankomatlar Oʻzbekiston toʻlov infratuzilmasining muhim qismi boʻlib qolmoqda, ayniqsa naqd pulga ehtiyoj an’anaviy ravishda yuqori boʻlgan yirik shaharlardan tashqarida. Nosozliklar vaqtida mablagʻlarni qaytarish muddatlarining choʻzilishi aholining naqd pulsiz hisob-kitoblarga boʻlgan ishonchini bevosita pasaytiradi.
Qoʻshni Qozogʻiston va Qirgʻizistonda bankomat operatsiyalari boʻyicha nizolar koʻpincha xalqaro yoki mahalliy toʻlov tizimlarining standart qoidalari bilan tartibga solinadi. U yerda charjbek (chargeback) yoki banklararo tekshiruv jarayoni bir necha kundan bir necha haftagacha davom etishi mumkin. Oʻzbekiston regulyatorining tashabbusi mamlakat ichidagi ushbu byurokratik siklni qisqartirishga qaratilgan.
Shikoyatlarni rasmiy roʻyxatga olishdan mablagʻlarni qaytarish vaqti metrikasiga oʻtish banklarni ichki operatsion jarayonlarni qayta qurishga majbur qiladi.
Kelgusida nima boʻladi
MB xati tijorat banklari, toʻlov tashkilotlari va toʻlov tizimlari operatorlariga qaratilgan. Regulyator bozor ishtirokchilarini bankomatlar ishlash sifatini oshirish boʻyicha tezkor choralar koʻrishga chaqirdi.
Hujjatning ommaviy bayonida tavsiyalarni bajarmaganlik uchun aniq jarimalar yoki mablagʻlarni qaytarishning soatlardagi aniq muddatlari koʻrsatilmagan. Kelgusi dinamika MB ushbu koʻrsatmalarning amalda bajarilishini qanday nazorat qilishiga bogʻliq boʻladi.