Qozogʻiston hukumati kichik biznes uchun ekvayring komissiyasini 0,5% darajasida cheklash tashabbusini qoʻllab-quvvatlamadi. Bu haqda Bosh vazir oʻrinbosari va Milliy iqtisodiyot vaziri Serik Jumangarin deputatlik soʻroviga bergan javobida maʼlum qildi, deb xabar beradi Kursiv.media.
Tashabbus konteksti
Sentyabr oyi oxirida Respublica partiyasi deputati Ruslan Idrisov kichik savdo nuqtalari uchun naqdsiz toʻlovlarni qabul qilish boʻyicha maksimal tarifni belgilashni taklif qilgan edi. Tashabbus ijtimoiy ahamiyatga ega va asosiy oziq-ovqat mahsulotlarini sotishga taalluqli edi.
Soʻrov mualliflarining hisob-kitoblariga koʻra, «uy yonidagi» doʻkonlarning sof marjasi 8–12% ni tashkil etadi, ekvayring komissiyasi esa 1,5% dan 2,5% gacha oʻzgarib turadi. Deputatlar kartalarga xizmat koʻrsatish xarajatlari mikrobiznes foydasining katta qismini olib qoʻyishini taʼkidladilar. Ularning maʼlumotlariga koʻra, 40 mingga yaqin kichik doʻkonlar qishloq joylarida yashovchi 7,5 million aholini oziq-ovqat bilan taʼminlaydi.
Qatʼiy limitga qarshi dalillar
Serik Jumangarin maʼmuriy cheklovdan voz kechishni iqtisodiy sabablar bilan izohladi. Hukumatning pozitsiyasi shundan iboratki, 0,5% lik yagona tarif bozor raqobatini cheklashi va banklarning POS-terminallar oʻrnatish hamda raqamli xizmatlarni rivojlantirishga boʻlgan ragʻbatini kamaytirishi mumkin. Bundan tashqari, moliya institutlari ekvayringdan olinmay qolgan daromadlarni boshqa bank xizmatlariga oʻtkazishlari mumkin.
Komissiya miqdori koʻplab omillarga, jumladan, banklararo toʻlovga (interchange) bogʻliq. 2022-yil oktyabr oyida Qozogʻiston Milliy banki Visa, Mastercard va UnionPay bilan ommaviy kartalar uchun interchange chegaraviy stavkalarini bosqichma-bosqich pasaytirishni kelishib oldi: 2024-yil boshidan 1,5% gacha va 2025-yil 1-yanvardan 1% gacha.
Bosh vazir oʻrinbosarining maʼlumotlariga koʻra, raqobat allaqachon natija bermoqda: soʻnggi 7–10 yil ichida oʻrtacha ekvayring komissiyalari 2,8–4,5% dan joriy 1,2–2,8% gacha pasaygan.
Chakana savdo uchun muqobillar
Tariflarni toʻgʻridan-toʻgʻri tartibga solish oʻrniga, hukumat chakana savdoga banklararo mobil toʻlovlar tizimidan (BMTT) foydalanishni taklif qilmoqda. QR-kodlar orqali toʻlovlarni qabul qilish tadbirkorlarga arzonroqqa tushadi. Masalan, Halyk Bank Halyk QR va banklararo QR orqali toʻlovlarda 0,5% komissiya taklif qiladi.
Qoʻshimcha ravishda davlat ichki savdo uchun kreditlar boʻyicha foiz stavkasining bir qismini subsidiyalaydi. Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, aylanma mablagʻlarni toʻldirish va modernizatsiya qilish uchun jami 18,5 mlrd tenge miqdorida 232 ta «uy yonidagi» doʻkon moliyaviy yordam olgan.
Jumangarin, shuningdek, ijtimoiy ahamiyatga ega oziq-ovqat mahsulotlari uchun savdo ustamasi qonun bilan barcha sotuvchilar uchun istisnosiz 15% darajasida cheklanganligini, shuning uchun kichik doʻkonlar uchun alohida ekvayring qoidalarini joriy etish maqsadga muvofiq emasligini eslatib oʻtdi.
