Moliya bozorini tartibga solish va rivojlantirish agentligi (ARDFR) kapital bozori toʻgʻrisidagi yangi qonun loyihasini tayyorladi. 2026-yil sentyabr oyida jamoatchilik muhokamasi uchun eʼlon qilingan hujjat 2003-yildagi amaldagi qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisidagi qonunni toʻliq almashtiradi. Bu haqda The Times of Central Asia yozmoqda.
23 yil ichida eski qonunga 60 dan ortiq tuzatishlar toʻplami kiritildi. Regulyator bazasi alohida mahsulotlar atrofida qurilgan edi va navbatdagi nuqtaviy yangilanish oʻrniga hukumat tayanch hujjatni boshqatdan yozishga qaror qildi. Texnik talablar qonunosti hujjatlariga oʻtkaziladi — bu qoidalarni uzoq qonunchilik siklidan oʻtmasdan moslashtirish imkonini beradi.
Biznes uchun soddalashtirish
Bozorning oʻsishiga qaramay — 2026-yil 1-sentyabrga kelib Qozogʻiston fond birjasida (KASE) aksiyalar bozori kapitallashuvi 50,2 trln tengaga yetdi, — davlat va moliya institutlari asosiy qarz oluvchilar boʻlib qolmoqda. ARDFRning 2025-yil oxiridagi hisob-kitoblariga koʻra, korporativ qarzning 75–80 foizi kvazidavlat sektoriga, yana 12–13 foizi banklarga toʻgʻri keladi, boshqa xususiy kompaniyalarning ulushi esa 5 foizdan kamni tashkil etadi.
Qozogʻistonda kichik va oʻrta biznesni (KOB) moliyalashtirishning qariyb 90 foizini banklar taʼminlaydi. Kichik kompaniyalar uchun birjaga chiqish hozirda yuristlar, auditorlar va konsultantlar uchun nomutanosib xarajatlar bilan bogʻliq.
Qonun loyihasi KOB uchun listing, delisting va axborotni oshkor qilishning soddalashtirilgan qoidalari bilan alohida toifani joriy etadi. Emitentlar qimmatli qogʻozlarning qisqartirilgan prospektidan foydalanishlari mumkin boʻladi. Chiqarilishlarni roʻyxatdan oʻtkazishni raqamlashtirish va ARDFRdan toʻgʻridan-toʻgʻri Markaziy depozitariyga oʻtkazish rejalashtirilmoqda.
Chakana investorlarni himoya qilish va yangi aktivlar
2026-yil sentyabriga kelib Qozogʻistonda 5,2 milliondan ortiq brokerlik hisoblari ochilgan, biroq ulardan faqat 276 mingga yaqini faol.
Yangi qonun investorlarni malakali va malakasizlarga ajratadi, eng xavfli mahsulotlarni oxirgilariga sotishni cheklaydi. Agar broker murakkab vositani malakasiz mijozga qoidalarni buzgan holda sotsa, investor bitimni bekor qilishni talab qilish huquqiga ega boʻladi. Bunday holda, broker qogʻozlarni sotib olishga va zararni qoplashga majbur boʻladi.
Hujjat shuningdek, raqamli moliyaviy aktivlar maqomini mustahkamlaydi: ular iqtisodiy mazmuniga koʻra tartibga solinadi. Agar token amalda qimmatli qogʻoz yoki derivativ kabi ishlasa, unga tegishli birja qoidalari qoʻllaniladi. Avvalroq Finteqstan KASE platformasida qozogʻistonliklar 21,5 mlrd tengelik kriptoaktivlar bilan bitimlar tuzgani haqida yozgan edi; endi ushbu segment qonun loyihasiga muvofiq huquqiy maqomga ega boʻladi.
Nima uchun bu muhim
Texnik talablarni qonunosti hujjatlariga oʻtkazish va roʻyxatga olishni Markaziy depozitariyga topshirish xususiy kompaniyalar uchun birjaga kirishni soddalashtirishga qaratilgan.