2026-yil 12-dekabrdan Oʻzbekistonda elektron tijorat qoidalari oʻzgaradi. Marketpleyslar, sotuvchilar va yetkazib berish xizmatlari hisob-kitoblarni maxsus bank hisoblari orqali amalga oshirishga majbur boʻladi, oʻzini oʻzi band qilganlar uchun esa maxsus elektron hamyonlar joriy etiladi.
Bu haqda e-commerce tartibga solishni kuchaytirish toʻgʻrisidagi 10-sentabrda imzolangan qonunga tayangan holda Spot.uz xabar bermoqda. Hujjat e’lon qilinganidan uch oy oʻtgach kuchga kiradi va onlayn-savdo hamda gig-iqtisodiyot infratuzilmasiga bevosita ta’sir koʻrsatadi.
Yangi talablar kimlarga taalluqli
Qonun elektron savdo maydonchalari operatorlarini hisob-kitoblarni faqat maxsus bank hisoblari orqali yuritishga majbur qiladi. Xuddi shu talab zanjirning barcha ishtirokchilariga nisbatan qoʻllaniladi:
- sotuvchilarga — yuridik shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar va oʻzini oʻzi band qilganlarga;
- tovarlar va oziq-ovqat yetkazib berish sohasidagi oʻzini oʻzi band qilgan kuryerlarga;
- yoʻlovchi tashish bilan shugʻullanuvchi haydovchilarga.
Oʻzini oʻzi band qilgan fuqarolar uchun muqobil variant koʻzda tutilgan: ular toʻlaqonli bank hisobi oʻrniga bank kartasiga ulangan maxsus elektron hamyondan foydalanishlari mumkin. U yerga sotuvlardan yoki koʻrsatilgan xizmatlardan olingan daromadlar kelib tushadi.
Naqd pul, qaytarishlar va raqamli eksport
Hujjat kuryerlar va taksichilar uchun naqd pul bilan ishlash mexanizmini qonuniylashtiradi. Oʻzini oʻzi band qilganlar oʻzlarining maxsus hisobini yoki hamyonini oldindan oʻz pullari bilan toʻldirish huquqiga ega boʻldilar. Bu ularga klassik inkassatsiya oʻtkazmasdan mijozlardan naqd pulda toʻlovlarni qonuniy qabul qilish imkonini beradi.
Qonun, shuningdek, xaridorlarni himoya qilish mexanizmini aniqlashtiradi. Agar marketpleys eskrou modeli boʻyicha ishlasa (tovarni olganligi tasdiqlanmaguncha pulni ushlab tursa), maydoncha shartnoma shartlariga tayangan holda sotuvchi rad etgan taqdirda mablagʻlarni xaridorga mustaqil ravishda qaytarish huquqini oladi.
Qoidalarning alohida bloki raqamli mahsulotlarga — dasturiy ta’minot, kontent va obunalarga tegishli. Ularni internet orqali import va eksport qilishda endi bojxona deklaratsiyasi talab qilinmaydi, u faqat jismoniy tashuvchilar uchun majburiy boʻlib qoladi. Onlayn-eksportdan tushgan valyuta tushumi xorijiy marketpleys komissiyasi chegirib tashlangan holda sotuvchining hisobiga oʻtkaziladi, pulni mamlakatga qaytarish muddatlari esa valyuta nazoratining umumiy talablari bilan emas, balki xorijiy maydonchaning oʻz qoidalari bilan belgilanadi.
Davlat taksichilar, kuryerlar va sotuvchilarning oqimlarini kulrang zonadan nazorat qilinadigan bank konturiga oʻtkazish orqali gig-iqtisodiyot va marketpleyslar uchun shaffof toʻlov infratuzilmasini barpo etmoqda.
