Qozogʻiston Milliy banki tayanch stavka boʻyicha qaror qabul qilishga tayyorlanmoqda: bu tenge kursi va obligatsiyalarga qanday taʼsir qiladi
2026-yil 23-oktabr kuni Qozogʻiston Milliy banki tayanch stavka boʻyicha navbatdagi qarorini eʼlon qiladi. Bu qadamga mamlakat ichidagi qarz olish qiymati va xorijiy investorlar uchun tengedagi aktivlarning jozibadorligi bogʻliq.
Valyuta va bozorning joriy holati
2026-yil boshidan beri Qozogʻiston valyutasi kuchli dinamikani koʻrsatmoqda. Tenge dollarga nisbatan 10% dan koʻproqqa mustahkamlandi. 19-oktabrdagi rasmiy kurs boʻyicha bir dollar 452,12 tengeni tashkil etadi.
Milliy valyutani neft bozori qoʻllab-quvvatlamoqda: Brent markali neft narxi bir barrel uchun 100 dollardan yuqori darajada saqlanib turibdi. Bu mamlakat ichida qazib olish hajmining pasayishini qoplaydi. Yanvar–sentabr oylarida Qozogʻiston 69,4 mln tonna neft qazib oldi, bu oʻtgan yilgi koʻrsatkichlarning 91,7 foizini tashkil etadi. Hajmlarning pasayishi Tengiz konidagi yongʻinlar va Kaspiy quvur konsorsiumining eksport yoʻnalishiga qilingan hujumlar bilan bogʻliq.
Tengeni qoʻllab-quvvatlovchi ikkinchi omil — davlat qimmatli qogʻozlariga xorijiy kapital oqimining kirib kelishi. Yil boshidan beri norezidentlarning Qozogʻiston davlat obligatsiyalariga kiritgan sarmoyalari 786 mlrd tengega oʻsib, 2,6 trln tengeni tashkil etdi. Ushbu qogʻozlarni sotib olish uchun investorlarga milliy valyuta kerak boʻladi, bu esa unga nisbatan barqaror talabni shakllantiradi. Shu bilan birga, regulyatorning oʻzi yil davomida valyuta intervensiyalarini oʻtkazmadi.
Milliy bank qarori va tomonlarning pozitsiyalari
2026-yil iyun oyidan beri Milliy bank pul-kredit siyosatini uch marta yumshatdi. Stavka ketma-ket 18% dan 17% ga, soʻngra 16,75% ga tushirildi. Sentabr oyi boshida regulyator tayanch stavkani joriy yillik 16,25% gacha pasaytirdi.
Bunday qadamlar uchun statistika asos boʻlib xizmat qiladi: sentabr oyida yillik inflyatsiya avgust oyidagi 9,8% ga nisbatan 9,3% gacha pasaydi. Biroq, yanada yumshatish uchun maydon qisqarib bormoqda. Milliy bank raisi Timur Suleymenov avvalroq saqlanib qolayotgan proinflyatsion xavflar tufayli stavkani pasaytirish imkoniyatlari cheklanganligini taʼkidlagan edi. U, shuningdek, mavsumiy omilga eʼtibor qaratdi: yil oxiriga kelib mamlakatda xorijiy valyutaga boʻlgan talab anʼanaviy ravishda oshadi.
Alpari tahlilchisi Anna Bodrova DKNews.kz nashriga bergan sharhida valyuta bozori uchun xavflarga eʼtibor qaratadi. Uning baholashicha, stavkaning yanada pasayishi tengedagi aktivlarni ayrim investorlar uchun kamroq jozibador qilishi mumkin. Agar Qozogʻiston obligatsiyalarining daromadliligi kamaysa, norezidentlarning ularga boʻlgan qiziqishi susayadi, bu esa milliy valyutani asosiy qoʻllab-quvvatlash manbalaridan biridan mahrum qiladi.
Xavflar va imkoniyatlar
Regulyator uchun boʻlajak qaror iqtisodiyot uchun kreditlarni arzonlashtirish va davlat qogʻozlarida xorijiy kapitalni ushlab qolish oʻrtasidagi tanlovga borib taqaladi.
Stavkaning 16,25% darajasida saqlab qolinishi obligatsiyalarning joriy daromadliligini mustahkamlaydi va tenge kursini qoʻllab-quvvatlaydi, bu esa import qiluvchilar uchun foydalidir. Stavkaning pasayishi Qozogʻiston biznesi uchun kreditlashni yanada ochiq qiladi, biroq dollarga boʻlgan talabning mavsumiy oʻsishi fonida norezidentlar mablagʻlarining chiqib ketishiga olib kelishi va milliy valyuta pozitsiyalarini zaiflashtirishi mumkin.