Qozogʻiston banklari 2025-yilda rekord darajadagi foydani koʻrsatdi, ammo daromadlarning asosiy manbai — iqtisodiyotni kreditlash emas, balki qimmat likvidlik bilan bogʻliq operatsiyalardir. Sektorning sof foiz daromadi taxminan 18% lik tayanch stavkasi sharoitida 4 trln tengedan oshdi.
Nima yuz berdi
2025-yilda Qozogʻiston bank sektorining sof foiz daromadi 4 trln tengedan oshdi, komission daromadlar esa qariyb 633 mlrd tengeni tashkil etdi, deb xabar beradi National Business Kazakhstan.
Halyk Bank va Kaspi Bank birgalikda mamlakatdagi top-10 banklar sof foydasining qariyb 60 foizini tashkil qiladi. ForteBank kapital rentabelligining eng yuqori koʻrsatkichlaridan birini — 32,9% ni koʻrsatdi, bu asosan Home Credit Bank’ni qoʻshib olish hisobiga yuz berdi.
Davlat banklar uchun korporativ daromad soligʻi stavkasini 25% gacha oshirdi, biznesni kreditlashdan olinadigan daromadlar uchun esa 20% lik imtiyozli stavkani saqlab qoldi. 2025-yilda banklarning soliq toʻlovlari 50% dan koʻproqqa oʻsib, 682 mlrd tengeni tashkil etdi.
Mamlakat va bozor
Milliy bankning 2026-yilda ham saqlanib qolayotgan qariyb 18% lik tayanch stavkasi sharoitida, Qozogʻiston banklari birinchi navbatda klassik kreditlashdan emas, balki qimmat likvidlikni qayta taqsimlashdan daromad koʻrmoqda.
Foiz daromadining muhim qismini davlat qimmatli qogʻozlari bilan operatsiyalar, mablagʻlarni Milliy bank vositalariga joylashtirish va banklararo bozor tashkil etadi. Korporativ daromad soligʻi boʻyicha tushumlarda banklarning ulushi byudjetning 15 foiziga yaqinlashdi.
Nima uchun bu muhim
Daromadlar tuzilmasi shuni koʻrsatadiki, Qozogʻiston banklari real iqtisodiyot kreditorlaridan koʻra koʻproq qimmat likvidlik operatorlari sifatida ishlamoqda. Bu yerdagi asosiy signal shundaki, banklarning yuqori daromadliligi biznes va aholini faol moliyalashtirishni anglatmaydi.
Soliq siyosatining oʻzgarishi — bu davlatning banklar ragʻbatini iqtisodiyotni kreditlash tomonga yoʻnaltirishga urinishidir. Ammo bu tarkibiy ziddiyatni keltirib chiqaradi: banklar bir vaqtning oʻzida iqtisodiyotni kreditlashi, barqarorlikni taʼminlashi va byudjetning yirik donori boʻlishi kerak.
Nima kutilmoqda
Milliy bankning yuqori stavkalari bank daromadlarining joriy modelini barqaror saqlab turibdi. Biznesni kreditlash uchun soliq imtiyozlari daromadlar tuzilmasini asta-sekin oʻzgartirishi mumkin, ammo real kreditlash tomonga tub burilish hozircha koʻrinmayapti.
Bozor uchun bu koʻproq mijozlar uchun mahsulotlarni rivojlantirish emas, balki pul-kredit siyosati banklar daromadliligining asosiy omili boʻlib qolayotgani haqidagi signaldir.